100 jaar HEMA is feest der herkenning in Museum van de 20e Eeuw

Hoorn – Een rookworst, een roze tompouce, schoolspullen, handdoeken, ondergoed, servies, speelgoed en natuurlijk Jip & Janneke. Vrijwel iedere Nederlander heeft herinneringen aan HEMA. In 2026 bestaat het oer-Hollandse warenhuis 100 jaar. Het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn viert dat jubileum met de tentoonstelling “100 jaar HEMA”, te zien van 1 oktober 2026 tot en met 4 april 2027.

De tentoonstelling neemt bezoekers mee door een eeuw Nederlandse winkelgeschiedenis en vooral door honderd jaar dagelijks leven. Want weinig winkels zijn zo sterk verweven geraakt met het Nederlandse huishouden als HEMA. Generaties groeiden op met producten die praktisch, betaalbaar en herkenbaar waren en waarvan sommige inmiddels ware designklassiekers zijn geworden. Ook de vestigingen in Hoorn en omgeving komen aan bod. Deze maand opent zelfs een tweede HEMA in Hoorn.

Van eenheidsprijzen tot Nederlands icoon

Op 4 november 1926 opende aan de Kalverstraat in Amsterdam de eerste vestiging van de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam. Enkele dagen later volgde een tweede winkel in de Oude Hoogstraat. HEMA was bedoeld als warenhuis voor een breed publiek en verkocht artikelen aanvankelijk voor vaste prijzen van 10, 25 en 50 cent.

Wat begon met twee Amsterdamse filialen groeide uit tot een winkelketen die een bijzondere plaats verwierf in het Nederlandse straatbeeld en in het dagelijks leven. Daarbij veranderde ook de vormgeving voortdurend. De ontwikkeling van de verschillende HEMA-logo’s – van art-deco-invloeden in de jaren twintig tot het bekende rode vierkant – weerspiegelt bijna een eeuw veranderende smaak en grafisch ontwerp.

In de tentoonstelling in Hoorn wordt die geschiedenis verteld aan de hand van producten, verpakkingen, advertenties, winkelmateriaal, foto’s en andere herkenbare objecten uit verschillende perioden.

Tompouce en rookworst

Uiteraard ontbreken twee van de bekendste HEMA-iconen niet. De tompouce wordt door HEMA sinds 1932 verkocht. Volgens HEMA gaan er tegenwoordig jaarlijks ongeveer 14 miljoen over de toonbank.

Ook de rookworst heeft een bijzondere geschiedenis. In 1936 had een filiaalhouder aan de Nieuwendijk in Amsterdam te veel worsten ingekocht voor het restaurant. Om verspilling te voorkomen werden ze verwarmd en als snack verkocht. Het bleek een enorm succes en de rookworst groeide uit tot een van de bekendste HEMA-producten.

Ook het restaurant hoort vanaf het begin bij het HEMA-verhaal. In 1926 was een betaalbare lunchroom in een warenhuis nog iets bijzonders. Koffie voor een dubbeltje en later een complete warme maaltijd voor vijftig cent maakten buitenshuis eten bereikbaar voor een veel groter publiek.

Van Miss Helen tot Le Lapin

Bezoekers maken in de expositie ook kennis met vroegere HEMA-huismerken. Vooral vanaf de jaren vijftig introduceerde het warenhuis verschillende eigen merken voor onder meer cosmetica, kleding, elektrische apparaten en schoonmaakmiddelen. Zo was Miss Helen jarenlang een bekende naam op de cosmetica-afdeling en werden schoonmaakproducten onder meer verkocht onder het merk HEMAX.

Design kreeg eveneens een steeds belangrijkere rol. Sinds 1983 organiseert HEMA een ontwerpwedstrijd voor studenten van mode- en productopleidingen. Een bekend resultaat daarvan is de fluitketel Le Lapin van ontwerper Nikolaï Carels, winnaar van de editie 1989-1990. Van deze opvallende ketel, waarvan de vorm aan een konijn doet denken, werden volgens HEMA meer dan 200.000 exemplaren verkocht.

Vanaf 1993 verschenen bovendien de illustraties van Fiep Westendorps Jip & Janneke op HEMA-producten. Wat begon met enkele verzorgingsproducten groeide uit tot een groot assortiment, van beddengoed en speelgoed tot servies en kleding.

HEMA als spiegel van Nederland

De tentoonstelling laat niet alleen zien hoe HEMA veranderde, maar ook hoe Nederland veranderde. Producten uit verschillende decennia vertellen iets over wonen, eten, mode, opvoeding, vrije tijd, feestdagen en consumentengedrag.

Hoe zag een HEMA-winkel er vroeger uit? Welke producten stonden bij mensen thuis? Welke verpakkingen herkennen we onmiddellijk? En waarom zijn sommige heel gewone gebruiksvoorwerpen tientallen jaren later veranderd in nostalgische verzamelobjecten?

Daarmee sluit “100 jaar HEMA” nauw aan bij het verhaal dat het Museum van de 20e Eeuw al meer dan dertig jaar vertelt. Het museum laat aan de hand van interieurs, gebruiksvoorwerpen, speelgoed, winkelinrichtingen en communicatiemiddelen zien hoe het dagelijks leven in Nederland in korte tijd enorm veranderde.

Feest der herkenning voor meerdere generaties

Voor oudere bezoekers zal de tentoonstelling veel herinneringen oproepen aan winkels en producten uit hun jeugd. Jongere bezoekers ontdekken spullen die bij hun ouders en grootouders vanzelfsprekend waren.

Juist die ontmoeting tussen generaties maakt de tentoonstelling bijzonder. Een verpakking, een speelgoedartikel, een koffiekopje of een boodschappentas kan ineens een heel verhaal oproepen.

HEMA omschrijft haar jubileum zelf als “100 jaar liefde voor het dagelijks leven”. Dat dagelijks leven vormt ook de rode draad van de tentoonstelling in Hoorn.

“100 jaar HEMA” is van 1 oktober 2026 tot en met 4 april 2027 te zien in het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn.

*********************************

Tentoonstelling “LEGO in het Museum”

In het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn is een tentoonstelling met de titel “LEGO in het Museum” te zien. In twee zalen vertellen honderdduizenden bouwsteentjes de historie van het bekendste speelgoed ter wereld. Thema’s als Star Wars, Harry Potter en LEGO City komen aan bod met grote figuren en bouwwerken.

Na het enorme succes van de expositie “90 jaar LEGO”, met in totaal ruim 250.000 bezoekers, blijft het Museum van de 20e Eeuw actief met de unieke collectie. In 2022 kon het museum een compleet ‘LEGO-museum’ overnemen en men blijft putten uit deze brede verzameling. Na een herinrichting is nu een groot deel te zien in twee zalen. Ook de diorama’s en metershoge bouwwerken.

De naam LEGO is al ruim 90 jaar een speler in speelgoedland. Ole Kirk Christiansen startte in het Deense Billund in 1932 een bedrijfje. Hij was timmerman en hij maakte stoelen, strijkplanken en houten speelgoed. Al snel noemde hij zijn bedrijf LEGO. Het woord LEGO was ontstaan uit de Deense woorden 'leg' en 'godt', wat samen 'speel leuk' betekent.

Het museum toont een unieke collectie die de hele periode van de speelgoedfabrikant beslaat. Van het eerste houten speelgoed tot de eerste plastic steentjes, van de bouwdozen uit de afgelopen decennia tot succesvolle thema’s als Star Wars, Ninja en Harry Potter, maar ook vele treinen, vliegtuigen en auto’s. Grote bouwwerken zoals het Vrijheidsbeeld en de Eifeltoren, maar ook veel piraten, heel veel piraten die soms bewegen of zingen. De Taj Mahal staat er, net zoals de Tower Bridge en de Millenium Falcon.

Grootste LEGO-verzameling Europa

Door de overname van misschien wel de grootste LEGO-verzameling van Europa kan het Museum van de 20e Eeuw een prachtige tentoonstelling laten zien die voor jong en oud interessant is. Honderden minifiguren zijn er te zien, maar ook modellen van maar liefst twee meter hoog. Er zijn diorama’s met licht, geluid en bewegende onderdelen, maar ook staat er een enorme postkoets met Lucky Luke en de Daltons te pronken. De hele ontwikkeling van LEGO komt dit jubileumjaar aan bod, van het houten eendje op wieltjes tot de eerste plastic steentjes uit 1949. De collectie omvat dozen, bouwwerken en thema’s uit de hele periode, zoals Space, Castle, City, Technic en Fabuland.

LEGO in Nederland

Vanaf 1957 worden de LEGO bouwsteentjes ook in Nederland verkocht. Vanaf 1960 wordt het steeds populairder, onder meer door de komst van een trein in 1964 en in 1966 zelfs een trein die op batterijen rijdt. In 1969 wordt Duplo geïntroduceerd voor peuters en kleuters. Vanaf 1974 verschijnen de eerste LEGO figuren die je zelf in elkaar steekt. In 1978 komen de lachende figuurtjes zoals we ze nu nog kennen. Het nog populaire piratenthema komt in 1989 voor het eerst op de markt.

Kijken én bouwen

Natuurlijk is er niet alleen veel LEGO te zien. Kinderen en hun (groot) ouders kunnen ook uitgebreid bouwen met duizenden LEGO bouwstenen. Naast de LEGO-tentoonstelling is een grote bouw- en speelhoek waar een ieder met Duplo en LEGO aan de slag kan. Terwijl grote LEGO-figuren toekijken en (groot)ouders ook een kopje koffie of thee kunnen nuttigen in de naastgelegen horeca.

Het museum is gevestigd in een voormalige gevangenis op het Oostereiland bij de haven van Hoorn. De vaste collectie is een ware reis door de tijd. Niet voor niets hanteert het museum de slogan “Feest der Herkenning”. Kijk voor alle informatie over openingstijden, parkeren en entree op www.MuseumHoorn.nl De Museumkaart geeft gratis entree.

Van nozem tot TikTok: Museum van de 20e Eeuw duikt in ruim 70 jaar jongerencultuur

HOORN – Van nozems op brommers tot gabbers in Australian trainingspakken, van Doe Maar-fans tot MSN’ers en TikTokkers: jong zijn zag er in elke generatie anders uit, maar draaide telkens om hetzelfde verlangen naar vrijheid, vriendschap en een eigen identiteit. Het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn start op 4 juli 2026 de nieuwe tentoonstelling “Jong! Jeugdculturen van nozem tot TikTok”, een kleurrijke reis door ruim zeventig jaar jongerencultuur in Nederland.

De tentoonstelling laat zien hoe jongeren sinds de jaren vijftig telkens nieuwe manieren vonden om zich te onderscheiden. Met muziek, kleding, kapsels, taal, brommers, hobby’s, media en technologie bouwde elke generatie aan een eigen wereld. Wat voor jongeren vanzelfsprekend was, riep bij ouders en volwassenen vaak verbazing, zorgen of zelfs weerstand op.

In de jaren vijftig verschenen de nozems met vetkuiven, leren jacks en brommers in het straatbeeld. De jaren zestig brachten beatmuziek, provo, minirokken en lang haar. In de jaren zeventig dansten jongeren op disco of kozen ze juist voor de rauwe energie van punk. De jaren tachtig stonden in het teken van walkmans, videobanden, computerspelletjes en Doe Maar-gekte.

Daarna volgen de herkenbare werelden van de jaren negentig, met gabbers, scooters, flippo’s, skaters, TMF en MTV. De jaren nul tonen MSN, Hyves, mp3-spelers, lage heupbroeken en de opkomst van een steeds digitalere jeugdcultuur. In de jaren tien verschuift het jongerenleven definitief naar de smartphone, met Instagram, Snapchat, YouTube, streaming, festivals en TikTok.

Meer dan nostalgie

Volgens het museum is de tentoonstelling niet alleen een feest der herkenning, maar ook een blik op maatschappelijke verandering. Jongerencultuur vertelt iets over welvaart, vrijheid, techniek, media, opvoeding en de manier waarop generaties zich tot elkaar verhouden. Wat vroeger op straat, bij de snackbar, in de disco of op het schoolplein gebeurde, speelt zich tegenwoordig net zo goed online af.

Bezoekers zien onder meer kleding, muziek, boeken, brommers, foto’s, affiches, tijdschriften, speelgoed, games, film- en tv-herinneringen en andere objecten die laten zien hoe jong zijn door de jaren heen veranderde. Veel bezoekers zullen hun eigen jeugd herkennen, terwijl jongere generaties ontdekken hoe hun ouders en grootouders zich ooit onderscheidden.

De tentoonstelling “Jong! Jeugdculturen van nozem tot TikTok” is tot en met 3 januari 2027 te zien in het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn. Actuele openingstijden en bezoekersinformatie zijn te vinden op www.museumhoorn.nl.